Trzy etapy życia duchowego (1)

Wstęp

Nie ulega wątpliwości, że istnieje jedno życie duchowe, którego początkiem jest chrzest święty. Ale trzeba stwierdzić, że nie wszyscy chrześcijanie osiągają pełny stan tegoż życia; zazwyczaj ograniczają się do realizacji życia moralnego, w konsekwencji rezygnując z głębokiego uświęcenia. Dlatego duchowa tradycja, dla ułatwienia realizacji tego życia, cały jego proces opisuje trzema drogami: oczyszczającą, oświecającą i jednoczącą. Ten podany podział przez Pseudo-Dionizego, uzupełniony, przez św. Tomasza odwołującego się do św. Augustyna, został ujęty jako etap początkujących, postępujących i doskonałych w życiu duchowym1. Oczywiście w tradycji duchowej były jeszcze inne podziały, jak według stopni pokory - św. Bernarda; według miłości - Ryszarda od św. Wiktora; czy też według siedmiu mieszkań przedstawionych w Twierdzy wewnętrznej św. Teresy z Awili.

W tradycji mistycznej proces życia mistycznego często ujmowano jako trzy odmienne drogi: drogę nagłego oczyszczenia, drogę oschłości oraz drogę spokoju i ciszy, czy też jako trzy stopnie zjednoczenia mistycznego: zjednoczenie niedoskonałe (modlitwa odpocznienia), zaręczyny duchowe i zjednoczenie przekształcające. Wyróżniano też etap początkujący, etap rozpoczęcia życia mistycznego i etap zjednoczenia mistycznego. Trzeba podkreślić, że te wszystkie wyżej wymienione podziały nie są statycznym ujęciem rozwoju życia mistycznego, ponieważ nie dokonuje się ono w sposób mechaniczny, ale zależy od zaangażowania chrześcijanina. Przejście od jednej formy duchowej do drugiej przygotowują akty bardzo intensywne, ale w rzeczywistości twórcą rozwoju świętości jest sam Bóg, który daje wzrost życiu teologalnemu i wzywa człowieka do współpracy. Wszyscy autorzy tych podziałów uważają, iż są one uporządkowanym opisem normalnego rozwoju świętości. I zarówno dwa zasadnicze schematy (początkujący, postępujący i doskonali oraz odpowiadające mu: oczyszczenie, oświecenie i zjednoczenie) odpowiadają sobie w całości ujęcia procesu duchowego. Jednak trzeba pamiętać, że nie stanowią one „sztywnego" schematu, czy logicznego układu, ale mają one charakter praktyczny i są bezcenne dla kierownictwa duchowego.
Dzisiaj niektórzy autorzy krytykują powyższe drogi rozwoju życia mistycznego, czyniąc to z powodu nieznajomości życia mistycznego i z powodu nieznajomości kierownictwa duchowego. Już wielcy mistrzowie życia duchowego, a szczególnie św. Jan od Krzyża próbował określić relację miedzy aktywnością człowieka a działaniem Boga, która ma decydujące znaczenie jako przygotowanie do przejścia do stanu wyższego. Rygorystyczne traktowanie opisu drogi św. Jana od Krzyża sprowadza się do uważania jej za sposób absolutny. Tymczasem rozwój życia mistycznego jest elastyczny i dojście do osiągnięcia doskonałej miłości zakłada całkowite oczyszczenie (bądźcie czystego serca), ale sposób osiągnięcia go jest różny. Nie można tych podziałów traktować za formy wyraźnie po sobie następujące, ale jako „schemat" ułatwiający rozpoznanie rozwoju życia mistycznego i nieustannie przypominający o postępie chrześcijanina na drodze świętości. Dlatego kierownik duchowy nieznający pewnych procesów duchowych, jakie dokonują się w życiu mistycznym chrześcijanina, jest podobny do ślepego prowadzącego ślepego. Musi pamiętać, że świętość rozwija się na poziomie życia teologalnego2.

Bowiem świętość jest to całkowite umiłowanie Boga i bliźniego, a jeżeli tego nie rozwijamy, to znak, że nie dążymy do świętości lub mamy fałszywe jej pojęcie. Dlatego odrzucamy wszystko, co prowadzi do całkowitego umiłowania Boga i bliźniego, zatrzymując się na zachowaniu tylko Dekalogu, nie doskonaląc cnoty miłości. Chrześcijanin całkowicie kochający Boga nie może nic czynić złego bliźniemu, w jakiejkolwiek formie, np. na drodze kariery, awansu, wykonywanych funkcji, układów, zmowy, po prostu musi wyeliminować ze swojego życia wady główne. Jeżeli tego nie uczyni, to naprawdę nie dążymy do świętości, okłamujemy siebie i bliźniego. Stąd też prowadzenie chrześcijanina w świetle tych trzech etapów umożliwia kierownikowi duchowemu kształtowanie jego życia na drodze rozwoju miłości Boga i bliźniego, czyli na drodze rozwoju teologalnego.

Świadomy powyższych treści o. Gadek przedstawia etapy życia duchowego w kontekście nauki św. Jana od Krzyża, które prezentujemy na podstawie wybranych konferencji głoszonych do sióstr.





1/ Por. J. GOGOLA, Teologia komunii z Bogiem, Kraków 2003, s. 135.
2/ Por. tamże, s. 137;CH.A. BERNARD, Wprowadzenie do teologii duchowości. J. Machniak, Kraków 1996. s. 99-102.

Źródlo: Ks. prof. S. Urbański, Trzy etapy życia duchowego w ujęciu Slugi Bożego O. Anzelma Gądka OCD. W: Sluga Boży O. Anzelm Gądek OCD w slużbie życia konsekrowanego, Warszawa - Lódź 2010, s. 89-111.